مصرف تریاک، مادهای افیونی با پیشینهای طولانی، تاثیرات پیچیدهای بر سلامت انسان، به ویژه سیستم قلبی-عروقی و فشار خون دارد. درک این تاثیرات برای کسانی که با این ماده درگیر هستند یا به دنبال ترک آن میباشند، حیاتی است. این مقاله به بررسی علمی و جامع چگونگی تاثیر تریاک بر فشار خون میپردازد و باورهای غلط رایج را شفافسازی میکند.
تریاک چگونه بر سیستم قلبی-عروقی و فشار خون تاثیر میگذارد؟
مصرف تریاک بر سیستم عصبی مرکزی و گیرندههای اپیوئیدی مغز تاثیر میگذارد و میتواند تغییرات قابل توجهی در عملکرد قلب و عروق ایجاد کند. این تاثیرات بسته به دوز، مدت زمان مصرف و ویژگیهای فردی متفاوت است، اما یک الگوی دوگانه را نشان میدهد. آلکالوئیدهای اصلی تریاک مانند مورفین، کدئین، پاپاورین و تبائین در این تغییرات نقش دارند.
| آلکالوئید | گروه شیمیایی | فراوانی |
|---|---|---|
| مورفین | فنانترن | %15-10 |
| نوسکاپین | بنزیلایزوکینولین | %8-4 |
| کدئین | فنانترن | %3-1 |
| پاپاورین | بنزیلایزوکینولین | %1 |
| تبائین | فنانترن | %0.5 |
اثر کوتاهمدت: کاهش موقت فشار خون
در ابتدای مصرف تریاک، ممکن است فرد کاهش موقتی در فشار خون را تجربه کند. این پدیده عمدتاً به دلیل سرکوب فعالیت سیستم عصبی سمپاتیک رخ میدهد که مسئول تنگ کردن عروق خونی و افزایش فشار خون است. تریاک با تحریک گیرندههای اپیوئیدی، باعث گشاد شدن عروق خونی (واکنش پاپاورین) و در نتیجه کاهش موقت فشار خون میشود. این اثر آرامبخش اولیه میتواند احساس کاذب آرامش و تسکین ایجاد کند.
اثر بلندمدت: افزایش مزمن و خطرناک فشار خون
با مصرف طولانیمدت و مزمن تریاک، بدن به اثرات اولیه آن مقاوم میشود. در این مرحله، سیستم عصبی سمپاتیک مجدداً فعال شده و حتی بیش از پیش تحریک میشود. این فعالسازی مجدد منجر به تنگ شدن مزمن عروق خونی و افزایش مداوم فشار خون میشود. علاوه بر این، مصرف مزمن تریاک میتواند سطح هورمونهای استرس مانند آدرنالین و نورآدرنالین را افزایش دهد که به بالا رفتن ضربان قلب و فشار خون کمک میکند. این تغییرات ساختاری و عملکردی در عروق خونی، زمینه را برای هایپرتنشن مزمن (فشار خون بالا) فراهم میکند.
عوارض و خطرات جدی فشار خون ناشی از مصرف تریاک
افزایش مزمن فشار خون ناشی از مصرف تریاک میتواند به مشکلات سلامتی بسیار جدی و تهدیدکننده زندگی منجر شود. این عوارض نه تنها قلب و عروق را درگیر میکنند، بلکه سایر ارگانهای حیاتی بدن را نیز تحت تاثیر قرار میدهند.
1- مشکلات قلبی و عروقی (سکته، آنوریسم، تصلب شرایین)
فشار خون بالا باعث ضخیم شدن و سفت شدن دیواره رگهای خونی میشود که به تصلب شرایین (آترواسکلروز) منجر میشود. این وضعیت جریان خون به قلب و مغز را کاهش داده و خطر حملات قلبی و سکته مغزی را به شدت افزایش میدهد. نوسانات شدید فشار خون میتواند باعث ضعف دیواره رگها و پاره شدن آنها (آنوریسم) شود. تریاک همچنین میتواند فرآیند لختهسازی خون را تحریک کرده و خطر انسداد عروق را افزایش دهد که خود عامل مهمی در بروز سکتههای قلبی و مغزی است.
- تصلب شرایین (آترواسکلروز)
- حملات قلبی
- سکته مغزی
- آنوریسم (ضعف و پاره شدن دیواره رگها)
- افزایش لختهسازی خون و انسداد عروق
2- آسیب به سایر ارگانها (کلیه، چشم، مغز)
فشار خون بالا به کلیهها آسیب میرساند و میتواند منجر به نارسایی کلیه شود. رگهای خونی ظریف در چشم نیز تحت تاثیر قرار گرفته و ممکن است دچار پارگی یا تغییر ضخامت شوند که به رتینوپاتی و مشکلات بینایی منجر میشود. در مغز، فشار زیاد میتواند به اختلال در یادگیری، تفکر و ادراک منجر شده و خطر سکته مغزی را افزایش دهد که عوارض ماندگاری مانند فلج، اختلال گفتار یا مشکلات حافظه به دنبال دارد.
- نارسایی کلیه
- رتینوپاتی و مشکلات بینایی (آسیب به رگهای خونی چشم)
- اختلال در یادگیری، تفکر و ادراک (آسیب مغزی)
- افزایش خطر سکته مغزی با عوارض ماندگار (فلج، اختلال گفتار، مشکلات حافظه)
شیره تریاک، به دلیل غلظت بسیار بالای آلکالوئیدهای افیونی، چندین برابر خطرناکتر از تریاک خام است و تاثیرات آن بر فشار خون نیز به شدت تشدید میشود. این ماده با سرعت بیشتری از سد خونی-مغزی عبور کرده و نوسانات فشار خون را با شدت بیشتری ایجاد میکند. در لحظات اولیه مصرف، ممکن است فشار خون به طور موقت کاهش یابد، اما بلافاصله پس از آن، ترکیبات سمی و غلیظ شیره باعث تنگ شدن شدید رگهای خونی و افزایش ناگهانی و شدید فشار خون میشود. این نوسانات ناگهانی و شدید فشار، خطر پاره شدن رگها، سکته قلبی و مغزی را به شدت افزایش میدهد، به خصوص اگر همراه با مواد کافئیندار مانند چای مصرف شود.
باورهای غلط رایج درباره تریاک و فشار خون
متاسفانه، باورهای غلط بسیاری در مورد خواص درمانی تریاک و شیره آن وجود دارد که افراد را به سمت مصرف این مواد سوق میدهد. این باورها نه تنها بیاساس هستند، بلکه میتوانند به سلامت فرد آسیب جدی وارد کنند و مسیر اعتیاد را هموار کنند.
برخی افراد به اشتباه تصور میکنند که تریاک برای درمان دیابت، کبد چرب، سرماخوردگی، بیماریهای عفونی، یا حتی بهبود قوای جنسی و کاهش وزن مفید است. این در حالی است که هیچ یک از این ادعاها پایه علمی ندارد. تریاک نه تنها بیماریها را درمان نمیکند، بلکه با آسیب رساندن به ارگانهای داخلی، مشکلات موجود را تشدید کرده و عوارض جانبی خطرناکی از جمله اعتیاد شدید، اختلالات روانی، و آسیبهای جبرانناپذیر قلبی-عروقی را به همراه دارد. تکیه بر این باورهای غلط، تنها مسیر ورود به چرخه اعتیاد و تخریب سلامت است.
بازگشت فشار خون به حالت طبیعی پس از ترک تریاک
خبر خوب این است که پس از ترک مصرف تریاک و درمان اعتیاد، وضعیت فشار خون فرد مصرفکننده معمولاً به حالت طبیعی خود بازمیگردد. این بازگشت به تعادل طبیعی بدن نشاندهنده توانایی بدن برای ترمیم و بهبود است، به شرطی که ترک به صورت صحیح و تحت نظارت پزشکی انجام شود. با این حال، آسیبهای وارد شده به بدن در اثر مصرف طولانیمدت، به ویژه به قلب، عروق، کلیهها و سایر ارگانها، ممکن است همچنان باقی بماند و نیاز به مراقبتهای پزشکی و پیگیری داشته باشد. ترک تریاک باید تحت نظارت متخصصین و در مراکز درمانی معتبر انجام شود تا علائم ترک با کمترین شدت تجربه شده و روند بهبودی به صورت ایمن و اصولی پیش برود. خوددرمانی یا ترک ناگهانی میتواند بسیار خطرناک باشد و عوارض جدی به دنبال داشته باشد.
نتیجهگیری
در مجموع، برخلاف باورهای عامیانه و نادرست که تریاک را مادهای تسکیندهنده یا درمانی برای فشار خون میپندارند، بررسیهای علمی نشان میدهد که این ماده افیونی با مداخله در سیستم عصبی و هورمونی، تنها در کوتاهمدت اثری کاذب و گذرا بر کاهش فشار خون دارد؛ در حالی که مصرف مزمن آن منجر به پایداری فشار خون بالا، تخریب دیواره عروق و افزایش جدی خطر سکتههای قلبی و مغزی میشود. اگرچه بدن پس از قطع مصرف توانایی بازگشت به تعادل اولیه را دارد، اما به دلیل پیچیدگی نوسانات عروقی و آسیبهای احتمالی به ارگانهای حیاتی نظیر کلیه و مغز، فرآیند ترک حتماً باید تحت نظارت متخصص انجام شود تا از بروز شوکهای ناگهانی به سیستم قلبی-عروقی جلوگیری شده و سلامت پایدار فرد بازیابی گردد.